Lydia · karne ya nane hadi ya sita KK
I · Laana
Mfalme aliyeshindwa kula
Midas alitawala Frigia, naye akapewa ombi moja. Aliomba kwamba kila akigusacho kigeuke dhahabu — na ndivyo ilivyokuwa. Shina la waridi. Mkono wa kiti. Mkate, mezani pake mwenyewe. Maji, yalipofika midomoni mwake.
Hadithi ya zamani kuliko zote tunayoisimulia kuhusu utajiri ni hadithi ya mtu aliyekuwa na kila kitu kisha akafa njaa. Kila toleo huishia vivyo hivyo: anasihi zawadi hiyo aondolewe.
Aliambiwa anawe mikono yake katika mto Pactolus.
II · Mto
Na dhahabu ikaingia majini
Alinawa, laana ikamwacha, ikaingia kwenye sakafu ya mto. Tangu siku ile Pactolus ulishuka kutoka Mlima Tmolus ukibeba dhahabu — dhahabu halisi, katika chembechembe laini, ikimetameta kwenye matope kupita kuta za Sardis.
Sehemu hiyo si ngano. Pactolus ulibeba elektramu kweli, mchanganyiko wa asili wa dhahabu na fedha, na kweli uliifanya Lydia kuwa tajiri. Wagiriki walihitaji hadithi ya kueleza kwa nini mto mmoja katika Anatolia ulitiririka madini, na hadithi waliyoichagua ni ya mfalme anayenawa mikono.
Kwa hiyo Lydia ilikuwa na dhahabu majini. Na kwa karne nyingi, utajiri wote ule ukipita malangoni mwao, Walydia bado hawakuwa na pesa.
III · Tatizo
Hakuna aliyejua chochote kati ya hicho kilikuwa na thamani gani
Elektramu ni madini mchanganyiko. Baadhi ya kile mto ulichokibeba kilikuwa sehemu tatu za dhahabu kwa sehemu moja ya fedha; kingine kilikaribia nusu kwa nusu. Vyote vinaonekana sawa. Vyote vinameta sawa.
Kwa hiyo bonge lake lilikuwa na thamani ile tu ambayo anayelipokea alikuwa tayari kuiamini — jambo lililofanya kila muamala kuwa mabishano, na kila mgeni kuwa hatari. Dhahabu usiyoweza kuipima si utajiri. Ni uvumi wenye uzito.
IV · Jiwe
Kisha mtu akapata njia ya kujua
Jiwe la kupimia ni kipande cha mwamba mweusi, nalo ndilo kitu muhimu kuliko vyote katika hadithi hii. Sugua madini laini juu yake nayo huacha mstari. Rangi ya mstari huo — ikilinganishwa na mistari ya usafi unaojulikana — hukuambia unashikilia nini.
Ni kipimo cha zamani kuliko vyote katika ulimwengu wa fedha. Kina umri wa miaka elfu nne nacho hakijawahi hata mara moja kuacha kuwa swali pekee lenye maana: ni kiasi gani cha hiki ni kile unachosema kuwa ni?
Kila kitu ambacho mtoaji yupo kwa ajili yake kimo katika mstari ule. Mtu lazima aiweke namba, kisha asimame nyuma yake.
V · Uvumbuzi
Kisha wakaweka simba juu yake
Walydia walipima madini, wakabaini usafi wake, wakayakata kwa uzito uliopangwa, na wakayapiga alama ya mfalme — kichwa cha simba, kikitazama kulia.
Alama haikuyafanya madini kuwa na thamani; tayari yalikuwa na thamani. Alama iliyafanya kujulikana. Ilimaanisha kuwa mtu mwenye kitu cha kupoteza alikuwa amekagua, naye angewajibika kwa hilo. Haukuhitaji tena kumwamini mtu aliye mbele yako. Ulipaswa kuuamini muhuri.
Hiyo ndiyo pesa. Si madini, si karatasi, si hifadhidata — ni dhamana, iliyotolewa na mtu anayejulikana, kwamba kitu ni kile kinachodai kuwa. Ilivumbuliwa Sardis takriban 600 KK nayo haijaboreshwa tangu wakati huo.
VI · Urithi
Croesus, na kila aliyekuja baada yake
Wazao wa Midas katika bonde lile wakawa mfano wa utajiri. Croesus, mfalme wa mwisho wa Lydia, alitengeneza sarafu za kwanza za dhahabu safi na fedha safi kwa uwiano usiobadilika kati yake — sarafu ya kwanza ya madini mawili, na kiwango cha kwanza cha ubadilishaji.
Lydia ilianguka mikononi mwa Uajemi mwaka 546 KK. Sarafu hazikuanguka. Zilienea Ugiriki, kisha Roma, kisha kila mahali, na kila sarafu, noti na kiingizo cha leja tangu wakati huo ni maelezo ya chini ya muhuri uliobonyezwa kwenye elektramu kando ya mto katika Anatolia.
Tulichukua majina kutoka bonde lile kwa sababu tunafanya kazi ile ile, na inafaa kuwa wakweli kuhusu ukongwe wa kazi hiyo. Midas ni mfalme. Pactolus ni mto. Sardis ndipo sarafu zilipotengenezwa. Krysos ni madini yenyewe — χρυσός, dhahabu.
Kazi ile ile, na kipimo kile kile
Bidhaa pekee halisi ya mtoaji ni dhamana, na dhamana ambayo hakuna anayeweza kuikagua ni hadithi tu. Jiwe la kupimia sasa ni leja ya umma na kichwa cha simba ni anwani ya mkataba, lakini swali halijabadilika hata kidogo: ni kiasi gani cha hiki ni kile unachosema kuwa ni?