Ông rửa tay, lời nguyền rời khỏi ông và đi vào lòng sông. Từ ngày đó, sông Pactolus chảy xuống từ núi Tmolus mang theo vàng — vàng thật, dưới dạng những hạt mịn, lấp lánh trong phù sa chảy qua những bức tường thành Sardis.

Phần đó không phải thần thoại. Sông Pactolus thực sự mang theo electrum, một hợp kim tự nhiên của vàng và bạc, và nó thực sự làm cho Lydia giàu có. Người Hy Lạp cần một câu chuyện để giải thích vì sao một dòng sông ở Anatolia lại chảy đầy kim loại, và câu chuyện họ chọn là một vị vua rửa tay.

Vậy là Lydia có vàng ngay trong nước. Và suốt nhiều thế kỷ, với ngần ấy của cải chảy qua ngay trước cổng thành, người Lydia vẫn không có tiền.

Đá thử là một phiến đá phiến sẫm màu, và nó là vật quan trọng nhất trong câu chuyện này. Kéo kim loại mềm ngang qua nó, kim loại để lại một vệt. Màu của vệt đó — đối chiếu với những vệt có độ tinh khiết đã biết — cho bạn biết bạn đang cầm thứ gì.

Đó là phép thử lâu đời nhất trong tài chính. Nó đã bốn nghìn năm tuổi và chưa một lần nào thôi là câu hỏi duy nhất đáng kể: trong thứ này, bao nhiêu phần thực sự đúng như bạn nói?

Hậu duệ của Midas trong thung lũng ấy trở thành biểu tượng của sự giàu có. Croesus, vị vua cuối cùng của Lydia, đúc những đồng tiền vàng ròng và bạc ròng đầu tiên với một tỷ lệ cố định giữa chúng — đồng tiền song bản vị đầu tiên, và tỷ giá hối đoái đầu tiên.

Lydia thất thủ trước Ba Tư năm 546 TCN. Đồng tiền đúc thì không. Nó lan sang Hy Lạp, rồi La Mã, rồi khắp nơi, và mọi đồng xu, tờ tiền và bút toán sổ sách kể từ đó chỉ là chú thích cho một con dấu ép vào electrum bên một dòng sông ở Anatolia.

Chúng tôi lấy tên từ thung lũng ấy vì chúng tôi đang làm đúng công việc đó, và cũng nên thành thật về việc công việc này đã cũ đến mức nào. Midas là vị vua. Pactolus là dòng sông. Sardis là nơi tiền được đúc. Krysos là kim loại — χρυσός, vàng.